Historia Góry Puławskiej: Letnisko nad czystą rzeką

W Gminnej Bibliotece Publicznej w Górze Puławskiej otwarta została wystawa fotograficzna poświęcona historii tej miejscowości, położonej na lewym brzegu skąd był widok na rzekę we wszystkich porach roku – na taką skutą lodem, po której przeprawiali się mieszkańcy na drugi brzeg na tę, która wiosną przybierała na sile i zabierała ludziom wszystko. Ludzie przeprawiali się tu promem, łódkami, a jak Austriacy zbudowali most, za przejazd trzeba było zapłacić aż 50 groszy. To nie było mało.

Wierny Czartoryskim

– W XIX wieku był w Górze Puławskiej zajazd i karczma – mówi Mikołaj Spóz. – Zatrzymywali się tam podróżni, kupcy, może flisacy, którzy spławiali drewno do Gdańska. Pamiętajmy, że Wisła była ważnym szlakiem komunikacyjnym, a i kupcy, i handlarze musieli się przemieszczać, inaczej by nie zarobili.
Do 1939 roku w parku, otoczony drzewami i krzewami posadzonymi z rozmysłem, według planu, stał piękny pałacyk.

– Pałacyk wzniesiono około 1800 roku na życzenie księżnej Izabeli – opowiada pan Mikołaj. – Zbudował go Sebastian Orłowski, major artylerii absolwent Szkoły Korpusu Kadetów. Był on człowiekiem mężnym i zdeklarowanym patriotą. Był adiutantami księcia pana, a w 1789 roku udał się z nim na wyprawę do Anglii. Po II rozbiorze Polski podał się do dymisji, ale pozostał na służbie u Czartoryskich, prowadząc różne ważne sprawy książęcego domu.

– Kiedy w 1812 roku książę przeprowadził podział majątku, Orłowski odnotowany jest jako jego prawnik – dodaje M. Spóz.

Nie został ślad

– Około roku 1800 Orłowski wybudował pałacyk według projektu Aignera, architekta urodzonego we Włostowicach – wyjaśnia Mikołaj Spóz. – Aigner, utalentowany syn stolarza, kształcił się dzięki Czartoryskim, którzy finansowali jego naukę i studia, wysyłali go za granicę. Później zbudował świątynię Sybilli, kościół w Żyrzynie i wiele innych wspaniałych obiektów. Zaprojektował też ów pałacyk w którym zamieszkał Orłowski. Został tam również założony park widokowy będący przedłużeniem parku puławskiego. Specjalnie tak go zaplanowano, że patrząc od Puław w stronę siedziby Orłowskiego miało się wrażenie, że park nigdy się nie kończy, że ciągnie się het, poza horyzont.

Pałacyk został zbudowany na planie wydłużonego prostokąta. W narożu południowo-wschodnim miał wysoką rotundę z kolumnami korynckimi, która nawiązywała do rzymskiej świątyni Westy. To pokłosie podróży Aignera do Włoch.

– Pałacyk stanowił piękny element krajobrazu – dodaje Spóz. – W tamtych czasach nic nie było przypadkowego. Orłowski mieszkał tam do upadku Powstania Listopadowego. Przypuszczalnie po jego upadku wyjechał z Czartoryskimi. A pałacyk zniszczony okrutnie podczas działań II wojny światowej, Niemcy ostatecznie rozebrali w 1940 roku.

Śliczne zakątki

– Przed odzyskaniem niepodległości w 1915 roku szambelan papieski, ksiądz Dominik Ściskało pisał w wydanych w 1926 roku pamiętnikach pt. „Z dziennika kapelana wojennego 1914-1918 roku": „...nie przypuszczałem, że nad Wisłą znajdują się tak śliczne zakątki, krajobrazy, zupełnie co innego niż okolice Dęblina. Pagórki, wąwozy, wzgórza i jamy. Przed miastem mija się kilka starych, potężnych spichlerzy zbożowych. Na górze obok widać ruiny dużego niegdyś zamku, a opodal wieża okrągła z białego kamienia miejscowego. Sam Kazimierz dziś zupełnie podupadłe miasteczko. Jest jeszcze kościół franciszkański. Cała jedna dzielnica miasta leży w gruzach spalona podczas wojny".

– W czasie I wojny światowej toczyły się tu ciężkie walki – mówi Mikołaj Spóz. – Walczyli Polacy, Niemcy, Austriacy, można powiedzieć, że na tej ziemi śmierć spotkała żołnierzy wielu narodów. I był tu cmentarz, na którym spoczywali zabici.

W okresie międzywojennym Góra Puławska uważana była za miejscowość typowo letniskową. Przyjeżdżali tu dość zamożni ludzie z rodzinami. Była przepiękna, piaszczysta plaża, wypożyczano łódki, żaglówki, miejscowość otoczona lasem słynęła ze zdrowego powietrza.